به گزارش پرشین رز به نقل از مهر، طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت که از اواخر سال ۱۴۰۲ بعنوان یکی از بزرگ ترین برنامه های محیط زیستی کشور شروع شد، حال در میانه مسیر اجرای خود قرار دارد؛ طرحی که مقرر است طی چهار سال، یک میلیارد اصله نهال در نقاط مختلف ایران کاشته شود تا قسمتی از مشکلات ناشی از تخریب پوشش گیاهی، بیابان زایی، گرد و غبار و آثار تغییرات اقلیمی را کم کند.
ایران در دهه های اخیر با چالش های مختلفی در عرصه منابع طبیعی مواجه بوده است. کاهش بارندگی، خشکسالی های پی در پی، فرسایش خاک، توسعه بیابان ها و از بین رفتن قسمتی از پوشش گیاهی سبب شده احیای عرصه های طبیعی به یکی از اولویت های سیاستگذاری در کشور تبدیل گردد. در چنین شرایطی، دولت سیزدهم طرح کاشت یک میلیارد درخت را بعنوان یک برنامه ملی کلید زد؛ طرحی که قرار بود علاوه بر احیای منابع طبیعی، مشارکت مردمی در محافظت از محیط زیست را نیز افزایش دهد.
کاشت نهال؛ شروع راه، نه پایان آن
در طول دو سال قبل میلیونها اصله نهال در نهالستان های کشور تولید و در حوزه های مختلف کاشته شده است. در عین حال از همان روزهای نخست اجرای طرح، کارشناسان تاکید داشتند که موفقیت چنین برنامه ای فقط به تعداد نهال های تولید یا کاشته شده وابسته نیست، بلکه آن چه اهمیت دارد بقای درختان در سال های آتی است.
خیلی از متخصصان منابع طبیعی باور دارند در کشوری که بخش های وسیعی از آن با تنش آبی رو به رو است، نگهداری و مراقبت از نهال ها اهمیت بیشتری از مرحله کاشت دارد. تجربه برخی طرح های مشابه در سالهای قبل نیز نشان داده که قسمتی از نهال های کاشته شده به سبب کمبود آب، شرایط نامناسب اقلیمی یا نبود مراقبت کافی از بین رفته اند.
تمرکز بر نگهداری؛ سهم ۶۵ درصدی اعتبارات
در همین زمینه هاشم موسوی نژاد، رییس مرکز جنگل های خارج از شمال سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، ضمن اشاره به رویکرد طراحی این طرح گفته است که از ابتدا تلاش شد نگاه واقع بینانه ای به موضوع وجود داشته باشد و به همین دلیل حدود ۶۵ درصد اعتبارات مورد نیاز برای نگهداری و مراقبت از درختان درنظر گرفته شده است.
به نقل از ایشان، طرح یک میلیارد درخت تنها به جنگل کاری محدود نشده و در چهار محور اصلی شامل توسعه جنگل، احیای مراتع و بیابان ها، توسعه فضای سبز شهری و زراعت چوب تعریف شده است. نگاهی که نشان داده است سیاست گذاران کوشیده اند اهداف محیط زیستی و اقتصادی را همزمان دنبال کنند.
نقش فضای سبز شهری در تحقق اهداف طرح
یکی از بخش های مهم این برنامه، توسعه فضای سبز شهری است. طبق قانون هوای پاک، شهرهای بالای ۵۰ هزار نفر جمعیت باید سرانه فضای سبز خودرا بالا برند و به این علت قسمتی از نهال های ساخته شده در اختیار شهرداری ها قرار می گیرد. برمبنای برنامه ریزی انجام شده، حدود یک سوم از اهداف طرح به توسعه فضای سبز اختصاص یافته است.
از طرف دیگر، زراعت چوب نیز سهم قابل توجهی در این برنامه دارد و ایران سالانه حجم زیادی چوب و فرآورده های چوبی مصرف می کند و توسعه کشت گونه های سریع الرشد می تواند قسمتی از نیاز کشور را تامین کرده و فشار بر جنگل های طبیعی را کم کند. کارشناسان باور دارند اگر این بخش به درستی اجرا شود، علاوه بر منافع محیط زیست، می تواند به ایجاد اشتغال و درآمد برای بهره برداران نیز کمک نماید.
در عین حال مهم ترین دغدغه مطرح شده درباره ی طرح، مسئله تامین منابع مالی است. اجرای برنامه ای در این ابعاد نیازمند اعتبارات گسترده و مستمر است؛ اعتباری که نه فقط برای تولید نهال، بلکه برای آبیاری، حفاظت، مراقبت و پایش درختان در سالیان بعد باید تامین شود.
موسوی نژاد نیز تامین منابع اعتباری را مهم ترین چالش پیش روی طرح دانسته و گفته است که سازمان منابع طبیعی در کنار اعتبارات دولتی کوشیده از ظرفیت خیرین، مشارکت مردمی و مسئولیت اجتماعی شرکتها برای پیشبرد اهداف طرح استفاده نماید.
ضرورت استفاده از گونه های بومی و سازگار
موضوع دیگری که از طرف کارشناسان مطرح می شود، ضرورت انتخاب گونه های متناسب با شرایط هر منطقه است. در سالیان اخیر بارها تاکید شده که استفاده از گونه های بومی و سازگار با اقلیم هر منطقه می تواند شانس موفقیت طرح های جنگل کاری را افزایش دهد و هزینه های نگهداری را کم کند.
حال و در صورتیکه طرح یک میلیارد درخت وارد سال سوم اجرای خود شده است، ارزیابی غائی درباره ی موفقیت آن هنوز زود به نظر می آید. آن چه امروز بعنوان یک موفقیت مطرح می شود، تولید و کاشت میلیونها نهال در تمام کشور است؛ اما قضاوت اصلی چند سال بعد و زمانی ممکن خواهد بود که مشخص شود چه تعداد از این نهال ها به درختانی ماندگار تبدیل گشته اند.
طرح یک میلیارد درخت بااینکه با چالش هایی همچون کمبود منابع مالی، محدودیت های آبی و ضرورت مشارکت دستگاه های مختلف مواجه است، اما در صورت ادامه حمایت ها و اجرای دقیق برنامه های نگهداری می تواند به یکی از مهم ترین اقدامات کشور در عرصه احیای منابع طبیعی و رویارویی با تغییرات اقلیمی تبدیل گردد.
ادامه طرح در دوران جنگ
رئیس مرکز جنگل های خارج از شمال سازمان منابع طبیعی اعلام نمود از شروع جنگ اخیر تا حالا بالاتر از ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار اصله نهال در تمام کشور کاشته شده است. به نقل از ایشان، اجرای طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت بدون وقفه ادامه داشته و کارهای درختکاری متوقف نشده است.
افزایش سرانه فضای سبز
سیدهاشم موسوی نژاد ضمن اشاره به نتایج اجرای این طرح گفت سرانه فضای سبز کشور در طول این مدت ۳۶ متر مربع افزایش پیدا کرده که حاصل مشارکت دستگاه های دولتی، تشکل های مردمی و بخش خصوصی بوده است.
پیشرفت طرح یک میلیارد درخت
طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت از سال ۱۴۰۲ شروع شده و مقرر است طی چهار سال اجرا شود و مسئولان منابع طبیعی تاکید دارند که روند تولید و کاشت نهال طبق برنامه ادامه دارد و تا حالا صدها میلیون اصله نهال در کشور ساخته شده است.
مشارکت مردمی و بخش خصوصی
بنا بر اعلام مسؤلان، حدود ۵۰ درصد تولید نهال ها توسط بخش خصوصی به انجام می رسد. همین طور پویش های مردمی همچون «سرو ایران» برای بسط فرهنگ درختکاری و افزایش مشارکت عمومی درحال اجراست.
مجریان طرح، کمبود و تأخیر در اختصاص اعتبارات را از مهم ترین چالش های پیش رو عنوان کرده اند، اما تاکید دارند که با بهره گیری از ظرفیت خیرین، صنایع و مسئولیت های اجتماعی، اجرای طرح ادامه خواهد یافت.
خلاصه اینکه در همین زمینه هاشم موسوی نژاد، رئیس مرکز جنگل های خارج از شمال سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، ضمن اشاره به رویکرد طراحی این طرح گفته است که از ابتدا تلاش شد نگاه واقع بینانه ای به موضوع وجود داشته باشد و بنابراین حدود ۶۵ درصد اعتبارات مورد نیاز برای نگهداری و مراقبت از درختان دیده شده است. کارشناسان باور دارند اگر این بخش به درستی اجرا شود، علاوه بر منافع محیط زیست، می تواند به ایجاد اشتغال و درآمد برای بهره برداران نیز کمک کند. آنچه امروز به عنوان یک موفقیت مطرح می شود، تولید و کاشت میلیون ها نهال در تمام کشور است؛ اما قضاوت اصلی چند سال بعد و زمانی ممکن خواهد بود که مشخص شود چه تعداد از این نهال ها به درختانی ماندگار تبدیل گشته اند.
منبع: پرشین رز