گروه جامعه:
صبح های شادگان باردیگر رنگ دیگری گرفته است؛ جایی که تا چند ماه پیش صدای ترک خوردن زمینهای خشکیده جای آواز پرندگان را گرفته بود، حالا بار دیگر حرکت آب، پرواز فلامینگوها و رفت وآمد قایق ها نشانه های زنده شدن یک زیست بوم قدیمی را روایت می کند، تالابی که روزگاری یکی از قلب های تپنده طبیعت جنوب ایران بود، بعد از یک دوره سخت خشکی، کم کم درحال برگشت به روزهای پرجنب وجوش خود است.
در میان این بازگشت، یک تصویر بالاتر از همه جلب توجه می کند؛ هزاران جوجه فلامینگوی بزرگ که در کلونی های شادگان سر برآورده اند و آینده یک گونه باارزش را نوید می دهند. شمارش های تازه نشان میدهد حدود ۳۶ هزار جوجه فلامینگوی بزرگ در انتها فصل بهار ۱۴۰۵ در این تالاب ثبت شده اند؛ آماری که از موفقیت باردیگر چرخه تولیدمثل این پرندگان در یکی از مهم ترین زیستگاه های آنها در خوزستان حکایت دارد.
آب برگشت؛ تالاب باردیگر جان گرفت
تالاب بین المللی شادگان که ماه ها با کاهش شدید سطح آب دست وپنجه نرم می کرد، حال بخش زیادی از پهنه خودرا باردیگر آبی می بیند. بنا بر اعلام مسؤلان محیط زیست، حدود ۸۹ تا ۹۲ درصد تالاب آبگیری شده و جریان ورود آب بازهم ادامه دارد.
موسی مدحجی، رییس اداره حفاظت و احیای تالاب های اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان، درباره ی وضعیت فعلی این تالاب گفته است که بخشی از آب واردشده از بارش ها، بخشی از طریق هدایت آب از کارون و بخشی نیز با کمک سازه های نگهداشت آب تامین شده است.
به گفته وی، با وجود آنکه قسمتهایی از مناطق مرتفع تر تالاب بازهم خشک مانده اند، روند کلی آبگیری مثبت است و به نظر می آید بخش عمده حق آبه تالاب تامین شده باشد.
اکنون در قسمتهایی که زمانی خاک ترک خورده دیده می شد، باردیگر جریان آب شکل گرفته و حتی قایق ها بعد از ماه ها توقف، حرکت خودرا از سر گرفته اند؛ تصویری که برای ساکنان منطقه نشانه ای از برگشت زندگی به تالاب است.
از خشکی گسترده تا امید به احیا
بحران آب در شادگان در ماه های گذشته نگرانی های زیادی بوجود آورده بود و بخش قابل توجهی از تالاب از تابستان سال قبل خشک شده بود؛ وضعیتی که خطر تبدیل شدن زمینهای خشک تالاب به کانون تولید گردوغبار را افزایش می داد و حیات گونه های جانوری و فعالیتهای اقتصادی جوامع محلی را تهدید می کرد.
اما ورود باردیگر آب، شرایط را تغییر داده است و بررسی های میدانی نشان میدهد تالاب حال حدود ۸۹ درصد آبگیری شده و به طور متوسط حدود ۴۰ مترمکعب بر ثانیه آب از مسیرهای ورودی به این پهنه آبی وارد می شود.
شش کلونی فلامینگو؛ کارخانه طبیعی تولید زندگی
شادگان تنها یک تالاب نیست؛ برای فلامینگوهای بزرگ، خانه ای امن برای ادامه نسل است و این تالاب بزرگ ترین و مهم ترین زیستگاه جوجه آوری فلامینگوی بزرگ در استان خوزستان شمرده می شود و شش کلونی فعال زادآوری در آن هر سال زیر نظر کارشناسان محیط زیست پایش می شوند.
فرآیند جوجه آوری این پرندگان از اواسط اسفندماه شروع می شود و تا پایان خرداد ادامه دارد. بعد از آن، در تیرماه، کلونی ها کم کم ترک می شوند و جوجه ها تا زمان توانایی پرواز، زیر نظر والدین تغذیه و مراقبت می شوند و فلامینگوها برای ادامه زندگی خود به منابع غذایی تالاب وابسته اند؛ موجوداتی مانند میگوی آرتمیا، نرم تنان و سخت پوستانی که با شرایط خاص آب های شور و شیرین شادگان سازگار شده اند.
بازگشت پرندگان مهاجر به خانه قدیمی
تنوع زیستی شادگان تنها به فلامینگوها محدود نمی شود و این تالاب میزبان ۱۷۴ گونه پرنده بومی و مهاجر است و گونه هایی مانند گیلانشاه و اردک مرمری نیز به شرایط آبی آن وابستگی دارند.
کاهش آب در ماه های گذشته موجب کاهش حضور برخی پرندگان شده بود، اما حال با بهتر شدن وضعیت تالاب، نشانه های برگشت باردیگر آنها دیده می شود.
کارشناسان محیط زیست اعتقاد دارند تالاب ها علاوه بر حفظ تنوع زیستی، نقش برجسته ی در مواجهه با تغییرات اقلیمی و کاهش گردوغبار دارند. شادگان به عنوان یکی از سپرهای طبیعی جنوب ایران، می تواند در کاهش دستاوردهای محیط زیست خشکسالی نقش مهمی ایفا کند.
حیات شادگان تنها به پرندگان و آبزیان خلاصه نمی شود و زندگی خیلی از مردم محلی نیز با این تالاب گره خورده است. صیادی، دامداری سنتی و گردشگری طبیعی از کارهایی هستند که رونق آنها به سلامت تالاب وابسته است و احیای باردیگر شادگان می تواند به مفهوم برگشت فرصتهای اقتصادی برای جوامع محلی باشد؛ مردمی که سال ها کنار این پهنه آبی زندگی کرده اند و تغییرات آنرا با چشم خود دیده اند.
رکوردهای تازه در سرزمین فلامینگوها
بررسی های سالهای اخیر نشان میدهد شادگان حتی در شرایط سخت نیز جایگاه ویژه خودرا حفظ نموده است و در پنج سال قبل رکوردهای جدیدی از حضور پرندگان در این تالاب ثبت شده؛ همچون مشاهده یک فلامینگوی حلقه گذاری شده از ایتالیا و دو فلامینگوی کوچک کمیاب از سوئد.
در سرشماری زمستانه پرندگان آبزی و کنارآبزی نیز حدود ۷ هزار و ۵۰۰ فلامینگوی بالغ در زیستگاه های خوزستان ثبت شده بود، همین طور سال قبل حدود ۳۵ هزار جوجه فلامینگو در شادگان شمارش شد که نشان دهنده روند رو به رشد جمعیت این گونه است.
فلامینگوی بزرگ از گونه های حمایت شده بشمار می رود و مناطق زادآوری آن در شادگان به عنوان محدوده های امن تحت حفاظت قرار دارند و ورود افراد به این مناطق در زمان حساس تولیدمثل ممنوع می باشد تا چرخه طبیعی زندگی این پرندگان بدون اختلال ادامه پیدا کند.
امروز شادگان تصویری متفاوت از ماه های گذشته دارد؛ آبی که باردیگر در رگ های تالاب جریان یافته، جوجه هایی که در کنار والدین خود رشد می کنند و پرندگانی که به خانه قدیمی خود بازمی گردند. این تالاب بار دیگر نشان داده است که اگر آب و مدیریت درست کنار هم قرار بگیرند، طبیعت توان بازسازی و برگشت دارد.