مهر بررسی كرد

دریای خزر درحال بزرگ شدن است!

دریای خزر درحال بزرگ شدن است! به گزارش پرشین رز، دریای خزر از گذشته تابحال به لحاظ اقتصادی، زیست محیطی و سیاسی اهمیت ویژه داشته است. سیدمحمد مجابی ضمن تاکید به ارزشمندی دریای خزر، از بزرگ شدن این دریا اطلاع داده است.


به گزارش پرشین رز به نقل از مهر، دریای خزر از گذشته تا کنون به لحاظ اقتصادی، زیست محیطی و سیاسی اهمیت ویژه داشته است، این اهمیت در دهه های اخیر ضریب فراوان یافته است. روز خزر در واقع برای یادآوری این نعمت بی بدیل و بررسی ارزش های آن است. سال جاری هم گرامیداشت این روز چندان بازتابی نداشت. برای بازخوانی اهمیت این دریا و این روز، به سراغ سیدمحمد مجابی کارشناس حوزه کشاورزی و محیط زیست رفتیم که در زیر مشروح این گزارش را می خوانید. چه خصوصیاتی خزر را در جایگاه ویژه ای در معادلات زیست محیطی و حتی سیاسی جهان قرار داده است؟ خزر بزرگ ترین دریاچه جهان به لحاظ ارزش های زیست محیطی، از دیدگاه ملی، منطقه ای و حتی جهانی است. دریای خزر با وسعت ۴۳۶ هزار کیلومتر مربع بزرگترین دریاچه جهان است و طول پیرامون آن به ۷ هزار کیلومتر می رسد. این دریاچه از نظر تنوع زیستی بسیار غنی است و حدود ۴۰۰ گونه آبزی، بومی در آن وجود دارد. ماهیان خاویاری از مهم ترین آنها می باشند. علاوه بر منابع زنده، این دریا بعد از خلیج فارس و سیبری، به لحاظ ذخایر نفت و گاز موجود در ساحل و زیربستر در مقام سوم قرار دارد. خزر برای حدود ۱۱ میلیون سکنه حاشیه خود، هزاران فرصت شغلی بوجود آورده است و منبع اصلی درآمد به حساب می آید.
اما به نظر می آید حال خزر خوب نباشد! چه نامهربانی هایی دریای زیبا را این طور غمگین ساخته است؟! اگر دریای خزر غمگین است به خاطر چالش های زیست محیطی است که پهنه آبی دریای خزر با آن مواجه می باشد. نخست به علت تأثیرپذیری از آلودگی های مختلف که بخش هایی از آن منشأ خشکی دارد و در اثر فعالیتهای رو به گسترش نفتی (اکتشاف، استخراج، حمل و نقل و پالایش) در محیط دریایی و سواحل آن می باشد، در طول دهه های اخیر روند زیست محیطی نگران کننده ای داشته است. به علت نبود چارچوب حقوقی جامع و به موازات آن عدم تعهد لازم کشورهای ذی نفع برای رعایت مسائل زیست محیطی و بهره برداری مطلوب از منابع زیستی این دریا، اعمال تدابیر زیست محیطی به خوبی امکان پذیر نبود. نمونه بارز آن ورود آلاینده ها شامل نفتی، صنعتی و کشاورزی به این پهنه آبی و تخریب سواحل و زیستگاه هاست. آیا این آلاینده ها مروارید خزر یعنی خاویار را با مشکل مواجه نکرده است؟ اتفاقاً چرا! این آلاینده ها سبب کاهش شدید ذخایر ماهیان خاویاری در سالهای اخیر و هجوم گونه ی بیگانه و مضر شانه دار شده است. آیا نباید مردم را متوجه این نگرانی ها کرد؟ مثلا با تورهای گردشگری مردم را با حقیقت خزر آشنا کرد؟ این کار با هدف روشنگری مفید می باشد. اما به صورت کلی افزایش میزان استفاده در چارچوب فعالیتهای گردشگری ساحلی بدون توجه به توان سرزمین Land Capability و ظرفیت برد Carrying Capacity و اثرات محیط زیستی EIA و افزایش جمعیت در سکونتگاه های نوار ساحلی خزر که منجر به افزایش برداشت از منابع و ذخایر خشکی و دریایی و تخریب آنها می شود، از دیگر چالش های جدی خزر تغییر کاربری اراضی، شکار و صید غیر مجاز پرندگان و آبزیان و برداشت بی رویه شن و ماسه از ساحل دریا و رودخانه ها است که باعث افزایش میزان فرسایش ساحلی شده است.
چطور شد یک روز هم به نام خواهر شمالی خلیج یعنی دریای خزر نامیده شد؟ اتفاقاً این روز بین المللی است و در ارتباط با کنواسیون تهران است. با عنایت به بحرانی بودن وضعیت زیست محیطی دریای خزر، لزوم استفاده از یک اهرم قانونی در چارچوب یک کنوانسیون منطقه ای برای محافظت از محیط زیست دریای خزر ضروری بود. در سال ۱۹۹۵ پنج کشور حاشیه دریای خزر (آذربایجان، ایران، قزاقستان، روسیه و ترکمنستان) برای پیشگیری از تخریب بیشتر محیط زیست این پهنه ابی و نجات آن، در مورد اجرای برنامه ای بدین منظور تحت عنوان برنامه محیط زیست دریای خزر (CEP) به توافق رسیدند. سپس تلاش هایی از سال ۱۳۷۵ با برگزاری اجلاس منطقه ای در ژنو شروع و تا آبان ماه سال ۱۳۸۲ تداوم پیدا کرد. نتیجه این اقدامات تدوین یک چارچوب حقوقی زیست محیطی به منظور ایجاد تعهدات برای کشورهای ساحلی بود که این سند تحت عنوان «کنوانسیون محافظت از محیط زیست دریایی دریای خزر» در ۱۳ آبان ماه سال ۱۳۸۲ (۴ نوامبر ۲۰۰۳) به امضا وزرای محیط زیست و نمایندگان تام الاختیار کشورهای ساحلی دریای خزر در تهران رسید و عنوان «کنوانسیون تهران» را هم به دست آورد. این کنوانسیون نهایتا در تاریخ ۲۱ مردادماه ۱۳۸۵ لازم الاجرا گردید و از آن به بعد این روز به عنوان «روز دریای خزر» نامیده شد و به همین مناسبت هر ساله مراسم بزرگداشت این روز در کشورهای عضو این کنوانسیون برگزار می شود. جالب است! پس چرا این روز در سکوت برگزار شد؟ کنوانسیون تهران چه تعهداتی برای این کشورها بوجود آورده است؟ این رسانه ها هستند که به وقایع ضریب می دهند و همین که شما به این مورد پرداخته اید یعنی در سکوت هم نگذشته است! اما در پاسخ به سوال دوم شما بر طبق این کنوانسیون کشورهای ساحلی منطقه برای حفظ محیط زیست دریای خزر در زمینه جلوگیری، کاهش و کنترل آلودگی، پیشگیری از ورود، کنترل و از بین بردن گونه های مهاجم، موارد اضطراری زیست محیطی، حفاظت و نگهداری و احیای منابع زنده دریایی، مدیریت مناطق ساحلی، نوسانات سطح آب دریای خزر، ارزیابی زیست محیطی، پایش، تحقیق و توسعه، تبادل و دسترسی به اطلاعات و سایر موارد همکاری خواهند نمود. بدین ترتیب با داشتن چارچوب حقوقی مورد قبول کشورهای حاشیه خزر و سازمان های بین المللی، امکان اجرای ضوابط و مقررارت پیشبینی شده میسر خواهد بود. آیا این توافقات کاغذی است یا اجرایی هم شده است؟ بله با تفاوت هایی در مجموع درحال پیگیری است و حتی طی سالیان گذشته زیرمجموعه کنوانسیون تهران، ۴ پروتکل الحاقی توسط دبیرخانه موقت کنوانسیون، برنامه محیط زیست سازمان ملل و کشورهای عضو کنوانسیون تهیه شده است. یکی از مهم ترین پروتکلهای الحاقی به کنوانسیون تهران، پروتکل «آمادگی، واکنش و همکاری منطقه ای در مبارزه با سوانح آلودگی نفتی» است. این پروتکل به نحوه مقابله با آلودگی های نفتی که در اثر سوانح دریایی امکان دارد در دریای خزر روی دهند می پردازد. خب آلودگی در مبارزه با سوانح آلودگی نفتی شاید دغدغه اول دریای خزر نباشد. برای سایر آلودگی ها فکری شده است؟ آلودگی نفتی اتفاقاً در دریای خزر تهدیدی جدی است اما در عین حال در چهارمین کنفرانس کشورهای عضو کنوانسیون تهران در تاریخ ۲۰ الی ۲۲ آذرماه ۱۳۹۱ متن پروتکل «حفاظت از دریای خزر در مقابل آلودگی های ناشی از منابع و فعالیتهای مستقر در خشکی» هم مورد تصویب کلیه کشورهای عضو قرار گرفت. این پروتکل به کاهش آلودگی دریای خزر ناشی از منابع مستقر در خشکی می پردازد. ورود چنین آلودگی هایی به دریا به طور عمده از راه رودخانه ها صورت می گیرد.
انگار گفتید چهار پروتکل؟! پروتکلهای دیگر چه هستند؟ بله! در پنجمین کنفرانس کشورهای عضو کنوانسیون تهران که در اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ در ترکمنستان برگزار شد پروتکل «حفاظت تنوع زیستی» تهیه گردید. این پروتکل به محافظت از تنوع زیستی دریای خزر با تکیه بر حفاظت گونه ای و همینطور محافظت از زیست گاه ها می پردازد. پروتکل نهایی در مورد «ارزیابی اثرات زیست محیطی فرامرزی» است که کشورهای عضو، متعهد می گردند تا قبل از اجرای طرح های بزرگ که احتمال دارد اثرات سو فرامرزی برای سایر کشورها در منطقه دریای خزر ایجاد کنند، مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی انجام داده و گزارش آنرا به دبیرخانه کنوانسیون و کشورهای عضو درخواست کننده عرضه کنند. این پروتکل هنوز تحت بررسی کارشناسی توسط کشورهای منطقه قرار دارد. دریاچه ارومیه مانند قوی زیبایی که حمیدی شیرازی سروده بود کم کم دارد می میرد. البته نه به آن شکوه بلکه خیلی تلخ و سخت! آیا چنین نگرانی برای دریای خزر وجود ندارد؟ اتفاقاً ماجرا برعکس است و خزر درحال رشد است! مساحت این دریا در اوایل قرن بیستم ۴۲۰ هزار کیلومتر مربع بود. بین سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۱ میلادی (۱۳۰۹ تا ۱۳۲۰ خورشیدی) و ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۷ (۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶) سطح آب با سرعت بیشتر از ۱۶ سانتی متر در سال عقب نشینی کرد؛ چونکه برداشت آب از رودخانه های تغذیه کننده دریا بسیار زیاد بود و آب ورودی نمی توانست حجم تبخیری را جایگزین کند. از سال ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۴ میلادی (۱۳۵۷ تا ۱۳۷۳ خورشیدی) سطح آب باردیگر سریعاً رو به رشد گذاشت و ارتفاع آب سالانه بین ۵ تا ۴۰ سانتی متر بالا آمد، بطوری که آب بین ۵ تا ۲۵ کیلومتر به داخل خشکی نفوذ کرد و دو میلیون هکتار زمین نویافته زیر آب رفت. این خبر خوبی است! یعنی حجم آب افزایش می یابد؟ با این خشک سالی ها چطور ممکن است؟ بله، امروزه سطح آب هنوز درحال رشد است ولی دانشمندان، علت آنرا نه رشد حجم آب بلکه رشد زمین دریا می دانند. یکی از این دانشمندان به نام تیتارنکو تخمین می زند که این رشد تا ۲۰۰ سال آینده ادامه می یابد و احتمال دارد تا نیمه دوم قرن بیست و یکم سطح آب ۴۰ متر رشد کند. این امر کشورهای ساحلی را برآن داشته که کمتر در نزدیکی ساحل دریا سرمایه گذاری کنند. ایجاد صنایع استخراج نفت، گاز و پتروشیمی کنار این دریا ریسک بزرگی به حساب می آید. نکات مهمی را اشاره فرمودید. آیا مسائل سیاسی سال های اخیر در حفظ و نگهداری دریای خزر اثر منفی ندارد؟ پاسخ این سوال روشن است! اما همه باید بدانند نامهربانی با طبیعت به خودمان بر می گردد. دریای خزر موهبتی بی نظیر و گنجینه با ارزشی است. البته ایران در نگهداری از این سرمایه الهی پیشتاز است و همکاری کشورهای دیگر هم با تفاوت هایی درحال گسترش است.


منبع:

1401/05/24
10:01:42
5.0 / 5
212
تگهای خبر: آب , آلودگی , باد , بحران
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۲ بعلاوه ۵
persianrose.ir - حقوق مادی و معنوی سایت پرشین رز محفوظ است

پرشین رز

گل و گیاه